Λόγια από ταινίες (Godland, 2022)

 Έχει συσσωρευθεί τόσο θείο μέσα μου, που δεν μπορώ να πεθάνω.

Ηλέκτρα Λαζάρ: Με τον δισέγγονο του Ραμώ

ΜΕ ΤΟΝ ΔΙΣΕΓΓΟΝΟ ΤΟΥ ΡΑΜΩ

Πρώτη δημοσίευση: Culture Book

 

Δεν έχω λέξεις για την πραγματικότητά μου

~ Max Frisch

 

 

Κάτσε, κάτσε να σου πω τι είναι κοινωνική πραγματικότητα. Κοινωνική πραγματικότητα είναι η βρωμιά, η ανεντιμότητα, είναι οι άστεγοι μέσα κι έξω από τη βροχή, κάδοι ορθάνοιχτοι με το τσιμπούσι της ημέρας. Είναι γάτες διαλυμένες στο δρόμο; Θα πω ότι είναι και γάτες διαλυμένες στον δρόμο. Κοινωνική πραγματικότητα είναι οι γυναίκες που στριμώχνονται να περάσει το μεσημβρινό λεωφορείο και αυτές οι δίχως παρελθόν παρόν και μέλλον που κατά τύχη συναντώνται με ένα απλωμένο χέρι, ένα ρούχο πλυμένο στο καθαριστήριο της γειτονιάς. Κοινωνική πραγματικότητα είναι να πεθαίνει η μάνα σου και να μην έχεις ούτε ένα μυαλό για να του το μοιραστείς. Κοινωνική πραγματικότητα είναι να μην μπορείς να πάρεις τα πόδια σου, να βγαίνεις για να βγαίνεις, να γαμάς για να γαμάς, να χαμογελάς κι ας μην καταλαβαίνεις. Κοινωνική πραγματικότητα είναι τα διαλυμένα δέντρα, που τα κόβουν και τα κόβουν και τα κόβουν μέχρι που γίνονται το σταχτοδοχείο της πόλης, η ακροδεξιά και –πρόσεξε– κοινωνική πραγματικότητα είναι η αριστερά που χαίρεται για το ότι είναι λιγότερο δεξιά, οι υγειονομικοί σε αναστολή δεκαέξι μήνες και το αδιάφορο σφύριγμα πανταχόθεν, το φεϊσμπουκικό κατηγορώ για τη δημόσια υγεία –λάθος, αυτό είναι κοινωνική ηλιθιότητα– κοινωνική πραγματικότητα είναι να βάζεις τέρμα τη μουσική να μην τ’ ακούσεις να ουρλιάζουν, να αναπνέεις σκουπιδαριό, να λες ευχαριστώ / συγγνώμη / ευχαριστώ. Θες κοινωνική πραγματικότητα; Κάτσε, κάτσε να σου πω σοβαρά τώρα τι είναι κοινωνική πραγματικότητα. Είναι τι δεν θεωρείται επικίνδυνο άτομο και τι θεωρείται. Οι ποιητές δεν θεωρούνται επικίνδυνα άτομα, ποιητές είναι αυτοί που μπορούν να αγνοηθούν. Δώσ’ τους δουλειά καλή, άφησέ τους να δουλέψουν κι αν δεν θέλουν να δουλέψουν τότε ας πεθάνουνε στην πείνα. Κοινωνική πραγματικότητα, φυσικά δεν είναι αυτό, γιατί κανείς δεν νοιάζεται αν θα πεθάνουν οι ποιητές. Κοινωνική πραγματικότητα είναι η σιωπή; Όχι αυτό είναι το έκζεμα. Κάτσε, κάτσε να σου πω για την κοινωνική πραγματικότητα και τις προσωπικές στιγμές, τις γεμάτες, βαρυφορτωμένες στιγμές της θαλπωρής του ποιητή, τις ήσυχες, τις μαγικές και το μοτίβο –το μοτίβο μην ξεχάσεις– του ποιητή· γιατί ο ποιητής, όπως θα ‘λεγε και ο αναρχικός Herbert Read δεν πρέπει να σπρώχνεται στην οχλαγωγία, στο βίαιο, στην ακατάσχετη πρακτική δραστηριότητα· για να παραχθεί η ποίηση –ποίηση καλή, από κείνη τη δημοσιεύσιμη–  θα πρέπει το μοτίβο να μην χαθεί και μακριά, προσωπικά, μαγικά να ασκήσει τις ικανότητές του –από απόσταση και σε απομόνωση– όπως θα ‘λεγε και ο Read. Κοινωνική πραγματικότητα είναι ο τόπος δίχως την ψυχή του, δίχως τη φύση του και τον ουρανό του, γεμάτος εκκενώστε, φύγετε, ξεχάστε, ξαναξεκινήστε, ψ[œ]φίστε· είναι η πόλη με τις ανήλιαγες ταινίες της και τις παραστάσεις που κανέναν δεν αγγίζουν αλλά καταχειροκροτούνται, κοινωνική πραγματικότητα είναι εγώ είμαι καλύτερος από σένα. Κοινωνική πραγματικότητα είναι η εξώτατη φύση, είναι οι αφηγηματικές κατασκευές, ο δέκτης να μπορεί να ανακαλύψει τις πρακτικές διακρίσεις που δημιουργούν αποχρώσεις του νοήματος –κάτσε, κάτσε έχω κι άλλο καλό, περίμενε να ανοίξω το βιβλίο– κοινωνική πραγματικότητα είναι ο ανταγωνισμός, είναι το τσάι γιόγκι, το στρεβλό, το κατακερματισμένο και η ζωή αλά niemöller· να λες το μια φορά ερχόμαστε στη ζωή· ο κόσμος που όσο μεγαλώνεις γίνεται κόσμος σου κι όχι κόσμος σου, αλλά κόσμος να τον πατήσεις κάτω να του βγάλεις τα μυαλά να του χιμήξεις να τον υπερθερμάνεις να τον αφηγηθείς και να τον κάνεις στόρι. Αν θες πραγματικά να ξέρεις τι είναι κοινωνική πραγματικότητα, είναι τα επικοινωνιακά μέσα, η διαρκής αποσύνθεση, οι παρενέργειες, να προαναγγέλλεις ότι στερείσαι, ότι θα στερηθείς, ότι και πάλι θα χάσεις με κάθε εισπνοή. Κοινωνική πραγματικότητα είναι να συναινέσεις ότι δεν διατρέχεις κίνδυνο, ότι έχεις δημοκρατία, ότι κανείς δεν σε φιμώνει και δεν ακούγεσαι τρελός, δεν υπάρχει διάβολος στον σβέρκο – δεν υπήρξε ποτέ. Πάντως σίγουρα όχι ανάμεσά μας. Κάτσε ρε παιδί μου λίγο να σου πω για την κοινωνική πραγματικότητα. Κοινωνική πραγματικότητα είναι να μην σέβεσαι τη μνήμη, να συμφωνείς, να δέχεσαι, να στέκεσαι στην ουρά με το QR code στο χέρι, να θεωρείς κακό ό,τι θεωρούν κακό, να μην αποκτάς, να μην διορείς, να είσαι πλάσμα αγωνίας, να μην τολμήσεις να ονειρευτείς, να στέκεσαι λίγο παραπέρα με μισή καρδιά. Κοινωνική πραγματικότητα είναι το τριγμένο έδαφος, είναι το να ζεις για κάποιον άλλον, να μην σε ενδιαφέρεις, να είσαι ένας επαναστατημένος κι όχι ένας επαναστάτης, ο Παύλος που ξέχασε ότι ήταν ο Σαούλ. Κοινωνική πραγματικότητα είναι τα απωθημένα που πάλι εσένα βρήκαν στόχο, το καλάθι της ανελευθερίας, να γράφεις για τους πρόσφυγες μακριά από τους πρόσφυγες. Κοινωνική πραγματικότητα είναι που οι πρόσφυγες έξω από τα camps γίνονται μετανάστες://applications.migration.gov.gr. Κοινωνική πραγματικότητα είναι η δυστυχία που γίνεται κατάθλιψη με εντολή του ψυχιάτρου, τα xanax που σε οδηγούν στην εφημερία του Γεννηματά, το γλίστρημα από το μπαλκόνι καθώς πήγαινε να ισιώσει την τέντα, η κόπωση ενός ολόκληρου λαού και η παιδεία της δυσφορίας. Καλά, καλά, αν είναι να φύγεις σταματάω και μιλάω σοβαρά: τα μεγάλα τραύματα της κοινωνικής πραγματικότητας (βλ. οικονομική κρίση, υγιειονομική κρίση, κλιματική κρίση κοκ) είναι άκρως διεγερτικά για τις κοινωνίες και δη για τους συγγραφείς της εποχής, γιατί κεντρίζουν και γονιμοποιούν τα κείμενα. Κάθε ποιητής είναι και συμμετέχων στον κόσμο των κοινωνικών δικτύων. Κάθε ποιητής είναι και χρήστης (όχι χρήστης από τους άλλους τους χρήστες, που μυρίζουν και δεν θέλει κανείς να τους ακουμπά)· όπου να ‘ναι θα θυμηθώ και για την αντίξοη πραγματικότητα της Diamond· για το débandade του περασμένου αιώνα· για τον August Landmesser. Κοινωνική πραγματικότητα είναι ο Landmesser ή το Αμβούργο; Οι 32.000 άμαχοι Τούρκοι και Εβραίοι στην Τριπολιτσά ή το σκιώδες δέντρο στο Μανιάκι; Η Etty Hillesum ή η Ηλέκτρα Λαζάρ; Το μαχαιρωμένο φουσκωτό στο Αιγαίο ή η αρπαγή της μηχανής του στον αιγιαλό; Κοινωνική πραγματικότητα είναι το εξουθενωτικό όραμα της αριστεράς ή η Δευτέρα παρουσία; Η φεμινιστική πορεία ή τα ροζ νέον φώτα που στέκονται στον αριθμό 132 στην Κεραμεικού; Θα σου πω ότι κοινωνική πραγματικότητα είναι το σιγῶν δὲ καὶ ἡσυχίαν ἄγων· ότι οι διανοούμενοι υπήρξαν ανέκαθεν οι στυλοβάτες του συστήματος· το απέραντο παγωμένο νεκροταφείο της εποχής όπου καθοσιώνεται αναντίρρητα το αλάνθαστο της όποιας πλειοψηφίας· ο ατσάλινος ιστός του πίστευε και μη ερεύνα, που κατοικεί στον πρώτο όροφο, στον δεύτερο όροφο και στον τρίτο και στον τέταρτο και στον παρακάτω δρόμο και στο κοινοβούλιο και στους διαδρόμους των νοσοκομείων και στον εικοστό πρώτο αιώνα. Κοινωνική πραγματικότητα είναι ό,τι δεν κολλάει στην κυρίαρχη εικόνα της εξουσίας και πρέπει να σβηστεί, να αφανιστεί, να γίνει μετά θάνατον, να αφομοιωθεί, να το κοπανήσουν στο κεφάλι, να του κοπανήσουνε τα χέρια, τα γράμματα, τις σκέψεις, ούτως ώστε να κάνει θέμα του το θέαμα της φρίκης. Κι αν δεν του κάνουνε αυτό, απλώς να του χαμογελάσουν. Κι αυτό να αρχίσει να αφομοιώνει στην αφήγησή του την αφήγηση του υπηρέτη που πιστά-πιστά, σιγά-σιγά, θαλερά-θαλερά καταγράφει τα έργα και τις ημέρες ενός δικτάτορα αφέντη. Και περήφανος πια και ολοκληρωμένος να καταλήγει να είναι μια μικρογραφία της πραγματικότητας και συνυπεύθυνός της.

Μας αφορά η κοινωνική πραγματικότητα;

Και ποιοι είμαστε εμείς να μας αφορά;

Και ποιοι είμαστε εμείς να μην μας αφορά;

Mario de Andrade - Ο πολύτιμος χρόνος των ώριμων

Μέτρησα τα χρόνια μου και συνειδητοποίησα, ότι μου υπολείπεται λιγότερος χρόνος ζωής απ' ό,τι έχω ζήσει έως τώρα...

Αισθάνομαι όπως αυτό το παιδάκι που κέρδισε μια σακούλα καραμέλες: τις πρώτες τις καταβρόχθισε με λαιμαργία, αλλά όταν παρατήρησε ότι του απέμεναν λίγες, άρχισε να τις γεύεται με βαθιά απόλαυση.

Δεν έχω πια χρόνο για ατέρμονες συγκεντρώσεις όπου συζητούνται, καταστατικά, νόρμες, διαδικασίες και εσωτερικοί κανονισμοί, γνωρίζοντας ότι δε θα καταλήξει κανείς πουθενά.

Δεν έχω πια χρόνο για να ανέχομαι παράλογους ανθρώπους που παρά τη χρονολογική τους ηλικία, δεν έχουν μεγαλώσει.

Δεν έχω πια χρόνο για να λογομαχώ με μετριότητες.

Δε θέλω να βρίσκομαι σε συγκεντρώσεις όπου παρελαύνουν παραφουσκωμένοι εγωισμοί. Δεν ανέχομαι τους χειριστικούς και τους καιροσκόπους.

Με ενοχλεί η ζήλια και όσοι προσπαθούν να υποτιμήσουν τους ικανότερους για να οικειοποιηθούν τη θέση τους, το ταλέντο τους και τα επιτεύγματα τους.

Μισώ να είμαι μάρτυρας των ελαττωμάτων που γεννά η μάχη για ένα μεγαλοπρεπές αξίωμα.

Οι άνθρωποι δεν συζητούν πια για το περιεχόμενο… μετά βίας για την επικεφαλίδα.

Ο χρόνος μου είναι λίγος για να συζητώ για τους τίτλους, τις επικεφαλίδες. Θέλω την ουσία, η ψυχή μου βιάζεται… Μου μένουν λίγες καραμέλες στη σακούλα…

Θέλω να ζήσω δίπλα σε πρόσωπα με ανθρώπινη υπόσταση.

Που μπορούν να γελούν με τα λάθη τους.

Που δεν επαίρονται για τον θρίαμβό τους.

Που δε θεωρούν τον εαυτό τους εκλεκτό, πριν από την ώρα τους.

Που δεν αποφεύγουν τις ευθύνες τους.

Που υπερασπίζονται την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.

Και που το μόνο που επιθυμούν είναι να βαδίζουν μαζί με την αλήθεια και την ειλικρίνεια.

Το ουσιώδες είναι αυτό που αξίζει τον κόπο στη ζωή.

Θέλω να περιτριγυρίζομαι από πρόσωπα που ξέρουν να αγγίζουν την καρδιά των ανθρώπων…

Άνθρωποι τους οποίους τα σκληρά χτυπήματα της ζωής τους δίδαξαν πως μεγαλώνει κανείς με απαλά αγγίγματα στην ψυχή.

Ναι, βιάζομαι, αλλά μόνο για να ζήσω με την ένταση που μόνο η ωριμότητα μπορεί να σου χαρίσει.

Σκοπεύω να μην πάει χαμένη καμιά από τις καραμέλες που μου απομένουν…

Είμαι σίγουρος ότι ορισμένες θα είναι πιο νόστιμες απʼ όσες έχω ήδη φάει.

Σκοπός μου είναι να φτάσω ως το τέλος ικανοποιημένος και σε ειρήνη με τη συνείδησή μου και τους αγαπημένους μου.

Εύχομαι και ο δικός σου να είναι ο ίδιος γιατί με κάποιον τρόπο θα φτάσεις κι εσύ…

Λόγια από ταινίες (Scenes from a marriage, 1973)

Ποτέ δεν σκέφτηκα τι θέλω εγώ

αλλά μόνο

τι θέλει να θέλω

Ο André Breton για την παιδεία

 

Παιδεία δεν είναι τα πτυχία μας, αλλά η αισθητική μας. Ο τρόπος με τον οποίο συνομιλούμε, φλερτάρουμε, περπατάμε στο δρόμο, κρατάμε την πόρτα να περάσει ο άγνωστος στο ασανσέρ.

Παιδεία είναι οι λέξεις μας, η διακριτικότητά μας, η ελευθερία μας, τα όρια της ελευθερίας μας, η μουσική που ακούμε, η γλώσσα του σώματός μας, το πόσο αγαπάμε να μαθαίνουμε, να αλλάζουμε, να διαβάζουμε σαν να είμαστε κάθε φορά άγραφα χαρτιά.

Παιδεία είναι η ταπεινότητα αλλά και η επιμονή στις αξίες μας, το ότι δεν είμαστε προς πώληση, το ότι σεβόμαστε τον άνθρωπο, το παιδί του άλλου, την κυρία που καθαρίζει το γραφείο μας, τον κύριο που καθαρίζει το πάρκο στο οποίο βγάζουμε βόλτα το σκύλο μας, την κοπέλα στο ταμείο.

Παιδεία είναι η μεγαλοψυχία μας, το να ποτίσουμε μια άγνωστη γλάστρα, το να φροντίζουμε την πίσω όψη του σπιτιού μας.

Παιδεία είναι το να προστατεύουν τα χέρια μας τον αδύναμο, να τα βάζουν με το θηρίο.

Παιδεία είναι το πόσο μπορούμε να έρθουμε απέναντι στο σύστημα και στους συστημικούς, παιδεία είναι η γενναιότητα και η ευθύνη.

Παιδεία είναι το να διαλέγεις τον δύσκολο δρόμο της αξιοπρέπειας, της μοναξιάς και συνάμα να καίγεται το μέσα σου για το κοινό καλό.

Για το ωραίο και τη σωτηρία του.

Συναντήσεις Φεμινιστικού Χάκινγκ: Δημοσιο-ποίηση και Eργαλειο-ποίηση (9 & 10 Σεπτεμβρίου)

Οι Συναντήσεις Φεμινιστικού Χάκινγκ (ΣΦΧ) σας προσκαλούν να συμμετέχετε σε ένα 2ήμερο εργαστήριο που θα γίνει στην Αθήνα στις 9 - 10 Σεπτεμβρίου στο χώρο TO ΟΧΤΩ (https://8athens.wordpress.com/) με τίτλο Δημοσιο-ποίηση και Eργαλειο-ποίηση. 

Το 2ήμερο αυτό θα πραγματοποιηθεί στο πλαίσιο του ATNOFS: A Traversal Network of Feminist Servers, ένα συνεργατικό έργο που δημιουργήθηκε γύρω από διαθεματικούς [intersectional] φεμινιστικούς, οικολογικούς διακομιστές. Το αποκεντρωμένο πρόγραμμά μας πραγματοποιείται σε 5 τοποθεσίες (Ρότερνταμ, Βουκουρέστι, Γκρατς, Αθήνα, Βρυξέλλες) με τη συνεργασία 6 ομάδων (Varia, LURK, HYPHA, ESC, Feminist Hack Meetings και Constant). Με αφορμή το ATNOFS, Θέλουμε να γνωριστούμε και να συνδεθούμε με φεμινιστικές συλλογικότητες στην Ελλάδα, να μαθούμε/σκεφτούμε/φανταστούμε μαζί, τη σχέση μας με την τεχνολογία, ως φεμινιστικό μέσο επικοινωνίας, δημοσιοποίησης, καταγραφής και χαρτογράφησης.

Πρόγραμμα

9 Σεπτέμβρη: Δημοσιο-ποίηση (Εναλλακτικά κοινωνικά δίκτυα) 11:00-17:30

11:00-12:00 Εισαγωγή πίνοντας καφέ (Συναντήσεις Φεμινιστκού Χάκινγκ, A Traversal Network of Feminist Servers)

12:00-13:00 Παρουσίαση WordMord και συζήτηση

13:00-15:00 Διάλειμμα και χορτοφαγικό γεύμα

15:00-17:30 Εργαστήρια δύο (θα τρέχουν παράλληλα)

Εισαγωγή στα εναλλακτικά δίκτυα (Mastodon + Peertube)

Μετεγκατάσταση Mastodon λογισμικού μιας φεμινιστικής κοινότητας

10 Σεπτέμβρη: Εργαλειο-ποίηση (σερβερς, χαρτογράφηση, τεκμηρίωση) 11:00-17:30

11:00-12:00 Εισαγωγή φεμινιστικών σερβερ πίνοντας καφέ

12:00-13:00 Παρουσίαση ΚΝΜΦΠ και συζήτηση

13:00-15:00 Διάλειμμα και χορτοφαγικό γεύμα

15:00-17:30 Εργαστήρια

15:00-15:30 Πως έχουμε πρόσβαση σε σερβερ

15:30-16:30 Φεμινιστικά εργαλεία - Υποθετική γραφή [Speculative writing]

16:45-17:30 Συζήτηση

Πληροφορίες για το εργαστήριο: varia.zone και για το χώρο: Το Οχτώ

Το 2ήμερο εργαστήριο θα πραγματοποιηθεί στα ελληνικά και στα αγγλικά, και αποτελεί μέρος του προγράμματος European cultural program Culture of Solidarity Fund

Ηλέκτρα Λαζάρ: Λυρικό δοκίμιο για τον Deus Absconditus [Υπό τη μουσική υπόκρουση του Spiegel Im Spiegel του Arvo Pärt]

Σαν σήμερα, 29 Αυγούστου... 

Ο Ζαχαρίας, της Ελισάβετ, πατέρας του Ιωάννη του αποκεφαλισθέντα, που με τα χρόνια ο άνθρωπος άρχισε να τον βλέπει ως αποκεφαλιστή, έπεσε σε βαθιά σιωπή· τιμωρητική· θεϊκής ελεύσεως· ανάγιος και ανάπηρος μέχρι τη γέννηση.  

Έντεκα μήνες σιωπής και αφωνίας, ο άλαλος Ζαχαρίας μιλούσε μόνο με νοήματα, σ’ έναν κόσμο αναλυτό, μέχρι που σταμάτησε να προσπαθεί. Κι εκεί βρήκε στη σιωπή την αδειανότητα, τον ήχο που βγάζει ο χρόνος. 

Ο Ζαχαρίας που μας άνοιξε την πόρτα στο καταραμένο σπίτι, σ’ ένα σπίτι που ο πατέρας κλείστηκε στη σιωπή και ο γιος έχασε το κεφάλι, όσο κι αν τον βρίσκουμε αγιογραφημένο και μνημονευόμενο, πράο και ενάρετο, πάντα θα κοιτάζει κατάματα την εκδίκηση του χρόνου: ο Θεός έπεσε εξίσου σε βαθιά σιωπή. Το τάγμα του λιποτάκτησε· ο σταυρός ξεφλουδίζει μελαγχολία με τη μελαγχολία· η αδειανότητα του Παραδείσου γίνεται αισθητή όπως το σπίτι που ανοίγεται μετά από καιρό. Όταν όλα φεύγουν όμως, όταν όλα αποχωρούν ή γυρίζουν από κει που ήρθαν, σπάζοντας τον κύκλο, αυτό που μένει στη θέση του κύκλου είναι η σιωπή Του. Τίποτα δεν μένει αδειανό πια, γιατί στη σιωπή κατοικεί ο Θεός. Ο άνθρωπος ολομόναχος μετακινείται στη ζωή – μεγαλώνει με τη δική του αφωνία. 

Ο Arvo Pärt επέλεξε να βάλει τον άνθρωπο να ακούσει την απουσία, την σιωπή, να ακούσει τον λευκό πίνακα, το άφατο του αποχαιρετισμού, να ακούσει τον ήχο που βγάζει το βλέμμα μέσα από τον καθρέφτη και του καθρέφτη που κοιτάζει τον άνθρωπο. Να ακούσει τη θλίψη του πρώτου ανθρώπου του Αδάμ και το ποτέ της Εύας που το ποτέ της δεν έχει το ποτέ.  

Ο Arvo Pärt έδωσε μουσική στο αιώνιο βλέμμα, παραμορφώνοντας το πιάνο του, προσκαλώντας τον ανιαρό ακροατή να ζήσει μαζί με την απέραντη μοναχική φωνή του βιολιού και την επαναλαμβανόμενη ετυμηγορία του πιάνου, που λέει τα παρακάτω: ο άνθρωπος της ζωής, γιος του βουβαμού, δεν έχει πολεμική καταγωγή, αλλά μονάχα καταχνιά.